Bi bi la, dumuniko min be teliya la, dumunifɛnw labɛnni tɛ latangacogo dɔrɔn ye, nka a ye fɛɛn jɔnjɔn ye min be nɔɔ to dumunifɛnw latangacogo, u ka ɲumanya, u ka baarakɛcogo ɲuman ani u ka dumunikɛlaw ka miiriya kan. Fɛɛn caaman minw be kɛ ka fɛnw ladon, u kɛra fura ɲuman ye sabu u be se ka mɛɛn, u be se ka kɛ yɔrɔ caaman na ani u sɔngɔ ka dɔgɔ. O paletiw be baara kɛ kosɔbɛ jagokɛyɔrɔw la, dumuniko la, minanw ladonyɔrɔw la ani dumuniko baarakɛyɔrɔw la walisa ka dumunifɛn sifa caaman mara, k’u lataga ani k’u yira mɔgɔw la.
Nafa minw be sɔrɔ pilasitiki paletiw la, u tɛ dan u ka fɛnw maracogo nɔgɔman ma dɔrɔn. U be farikolo tanga cogo ɲuman na, u be dumuniw ka kɛnɛya n’u ka balocogo ɲuman mara, u be saniyako sariyaw fisaya, u be fɛɛnw yiracogo fisaya ani u be baarakɛcogo nɔgɔya. Ka fara o kan, mɔgɔw be to ka fɛɛn minw dilan ani u be se ka labɛn kokura, o b’a to nɛgɛdaga be kɛ fɛɛn ye min tɛ lamini nagasi.
Dumuni latanga
Farikolo latanga
Nafa minw be sɔrɔ nɛgɛdagaw la dumunifɛnw ladonyɔrɔw la, u la belebeleba dɔ ye u be mɔgɔ farikolo tanga cogo min na. Dumunifɛnw, kɛrɛnkɛrɛnniya la, fɛɛn minw ka teli ka tiɲɛ i n’a fɔ yiridenw, nakɔfɛnw, buruw ani dumuni labɛnninw-ka-dumu, u be tiɲɛ joona n’u be minɛna, n’u be tagama ani n’u be mara. Plastiki paletiw be dɛmɛ barikaman di ani ka lɔcogo basigi, o la:
ka mɔgɔw bali ka fɛnw gosi, k’u yɛlɛma ani k’u sɔgɔ n’u be ɲɔgɔn lajɛnna ani k’u lataga;
ka fɛɛnw tanga yɛrɛyɛrɛ, gosi ani kɛnɛma degun ma;
ka dumuni cogoya, a cogoya ani a ka ɲumanya mara fɔɔ ka taga se a dumuni ma;
Plastiki paletiw be farikolo latanga cogo min na, o nafa ka bon kosɔbɛ walisa ka dɔ bɔ fɛɛnw tununi na ani baara musakaw la. Ni jagokɛlaw be dumunifɛnw tiɲɛni dɔgɔya ani k’u ka tilenninya mara, u be se ka baara kɛcogo fisaya ani k’a to u ka dumunifɛnw ka ɲi ka kɛɲɛ n’u jigi tun be min kan n’u sera sannikɛlaw fɛ.
Sanuya ni nɔgɔ kunbɛnni
Ka fara farikolo latanga kan, nɛgɛdaga fana be nɔɔba to dumuni saniyako la. Nɔgɔ ye haminankoba ye dumuniko la ani nɛgɛdaga be se ka dɔ bɔ dumunifɛnw ni minanw, bolifɛnw ani feerefɛnw yiracogo cɛ. A nafa dɔw ye:
Banakisɛw, banakisɛw ani fɛɛn wɛrɛw ka ɲɔgɔn sɔrɔli dɔgɔyara;
A be cross-banakisɛ dɔgɔya fɛnw walima ɲɔgɔndanw cɛ;
A be dumunifɛnw latanga sariyaw labatoli nɔgɔya, i n’a fɔ saniyako ani ɲumanya sariyaw;
N’u be saniyako barikada sigi dumuni ni kɛnɛmayɔrɔ cɛ, nɛgɛdaga be dɛmɛ don ka dumunifɛnw feereyɔrɔ bɛɛ latanga. A ɲɛda nɔgɔnin lo ani a saniyako ka nɔgɔ, o fana b’a to dumunifɛnw latangacogo sariyaw be labato, sanko jagokɛyɔrɔw ni dumunikɛyɔrɔw la.
Latangali
Jigiya kɔlɔsili
Dumunifɛnw marali ye fɛɛn jɔnjɔn ye dumunifɛnw marali la. Plastiki fɛn caaman dilancogo be ni fiɲɛbɔyɔrɔw ye walisa fiɲɛ ka se ka don o fɛɛn lamini na. Nin fiɲɛbɔcogo:
a be jigiya hakɛ bɛnnin mara, ka jigiya bali ka caya;
a be nɔgɔ wala banakisɛw ka falenni farati dɔgɔya;
a be dɛmɛ don yiridenw, nakɔfɛnw ani buruw ka mugumugu n’u ka mugumugu marali la;
nɔgɔya kɔlɔsili nafa ka bon kɛrɛnkɛrɛnnin na yɔrɔ minw na funteni ni nɔgɔya be yɛlɛmayɛlɛma kosɔbɛ. Fiɲɛ min be bɔ ka ɲɛ, o be se k’a to dumuni minw be tiɲɛ, u be to u ka lɔnniya n’u ka balocogo ɲuman na wagatijan kɔnɔ, o la, u tɛ se ka tiɲɛ.
Funteni basiginin
Plastiki paletiw ka ɲi ka kɛ nɛnɛfɛnw ye ani u be se ka mara firigo ni nɛnɛ kɔnɔ. O funteni basiginin lo:
A be dɛmɛ don ka fɛɛn tiɲɛninw latanga yɔrɔjan- bolifɛnw wagati la;
A be tiɲɛni dɔgɔya min be sɔrɔ funteni yɛlɛmaniw fɛ;
A be dumuni minw be funteni minɛ -i n’a fɔ nɔnɔfɛnw, baji kɔnɔfɛnw ani fɛnɲɛnamafagalanw ka kɛnɛya n’u yecogo mara;
Ka funteni sabati fɛnw feereyɔrɔ bɛɛ la, o nafa ka bon kosɛbɛ fɛnw ka ɲumanya sabatili la, ka dumunifɛnw mara wagati janya ani ka dumunifɛnw latanga sariyaw labato.
Aw ye mara wagati janya
Plastiki paletiw be dumunifɛnw ka wagati janya farikolo latangacogo, jimanya ani funteni marali faranin ɲɔgɔn kan. Nafa minw be sɔrɔ n’an be se ka mara wagatijan kɔnɔ, olu dɔw ye:
Dumuni tiɲɛni n’a tiɲɛni dɔgɔyali feerekɛlaw ni sannikɛlaw fɛ;
Dɔ fara yɛlɛmayɛlɛmali kan magazɛnw ni minanw labɛnni na;
Ka laɲini kɛ ko fɛnw ka ɲumanya bɛnnin lo baarakɛlaw labanw ma;
Komi nɛgɛdaga be dumunifɛnw tiɲɛ ani k’u ka oksidi dɔgɔya, u b’a to dumunifɛnw be to u ka diya, u ka cogoya ani u ka balocogo ɲuman na u ka mara wagati bɛɛ la, o min b’a to dumunikɛlaw be wasa ani u be tɔgɔba sɔrɔ.
A ka nɔgɔ ani a be baara kɛ koɲuman
A ka nɔgɔ ka taga yɔrɔ wɛrɛ ani ka taga n’a ye
Plastiki paletiw ka nɔgɔ, u bonya be kɛ kelen ye ani u be se ka ɲɔgɔn lajɛn, o be baara kɛcogo fisaya kosɔbɛ. O baarakɛcogo nafa jɔnjɔnw ye:
Marali nɔgɔman ani ka ɲɔgɔn lajɛn magazɛnw kɔnɔ, kamiyɔnw kɔnɔ, ani yirayɔrɔw la;
Baarakɛlaw ka baara dɔgɔyara doni donni, jigi ani bolifɛnw wagati la;
Ka ɲɔgɔn lajɛn ka ɲɛ ani ka bila yɔrɔ basiginin na, o be dɔ bɔ fɛɛn tiɲɛni farati la;
Plastiki paletiw ka nɔgɔya fɛnw ladonyɔrɔ la, o be dɛmɛ don ka fɛnw sɔrɔcogo nɔgɔya ani ka baarakɛcogo gɛlɛya dɔgɔya, o min b’a to u be kɛ sugandili ɲuman ye dumunifɛnw ladonyɔrɔ la minw ka ca.
Tilanyɔrɔ kɔlɔsili
Plastiki tasa minw tilanin lo ka kɔn-, olu bɛnnin lo kɛrɛnkɛrɛnnin na:
Dumunifɛnw, yiridenw ani dumuni labɛnninw -ka -dumu;
Dumuniko baara minw be yɔrɔw tilan cogo kelen na lajɛnbaw wala dumuniko baara kama;
Jagokɛyɔrɔw ka minanw labɛnnin lo ka bɛn ɲɔgɔn ma;
Tilanyɔrɔ kɔlɔsili be dumunikɛlaw ka nɔgɔya sabati k’a sɔrɔ a be jagokɛlaw dɛmɛ ka minanw mara, ka dɔ bɔ dumunifɛnw bɔli la ani ka dɔ bɔ dumuni tiɲɛni na.
Invɛrisite marali nɔgɔya
Palɛti hakɛ kelen ani minanw maracogo bɛnnin be dɛmɛ don ka minanw mara ka ɲɛ:
A be marali labɛnnin nɔgɔya ani ka ɲɔgɔn lajɛn nɔgɔya la etaziw kan walima nɛnɛyɔrɔ la;
A be dɛmɛ don fɔlɔ-don, fɔlɔ-bɔ (FIFO) fɛnw yɛlɛmani na, ka nɔgɔ dɔgɔya;
Fɛɛn suguya lɔn ka gwɛ walisa a ka se ka minɛ joona;
Fɛɛnw maracogo ɲuman be baarakɛcogo juguw dɔgɔya, ka fɛɛnw maracogo ɲuman dɛmɛ ani ka jagokɛlaw dɛmɛ u ka fɛɛnw mara cogo kelen na.
Jago ani yirali
A yecogo fisaya
Plastiki tasa lɔyɔrɔ ka bon fɛɛnw yiracogo n’u feereli la. O fɛn min be sɔrɔ nɛgɛdaga kɔnɔ, o b’a to sannikɛlaw be se ka fɛɛnw sɛgɛsɛgɛ u ɲɛɛ na, k’a yira:
Yiridenw ni nankɔfɛnw ka kɛnɛya n’u kulɛri;
Fɛɛn minw be dilan ni bonbonw ye, u cogoya n’u ka ɲumanya;
Dumuni labɛnninw-ka-dumu, olu yiracogo min be mɔgɔ ɲɛɛ sama ani min labɛnnin lo;
O ɲɛyirali min be mɔgɔ ɲɛɛ sama, o be sannikɛlaw ka lannaya sabati ani a be nɔɔ to sanni desizɔnw kan, o min be nɔɔ to feereli n’a ka feereli tɔgɔ kan.
Marki yiriwali sababuw
Plastiki paletiw be se ka yɛlɛma ni tagamasiɲɛw ye, minw be nafaw di jago ni kumaɲɔgɔnya la:
Ka tagamasiɲɛ ja sabati ni tagamasiɲɛw, ɲɛgɛnw, walima jaaw ye; Aw ye yɔrɔ mara balocogo sɛbɛnw, baara banlonw ani fɛɛnw kunnafoniw sɛbɛnw kama; Ka danfara don i ni fadenyabolow cɛ pakew dilancogo fɛ min ɲɔgɔn tɛ yen;
Marki min be kɛ ka kɛɲɛ ni mɔgɔ sago ye, o be se ka dɔ fara sannikɛlaw ka lɔnniya kan, ka kantigiya sabati marki kan ani ka fɛɛnw ka ɲumanya n’u ka lakana sariyaw yira.
Dumunikɛlaw ka kolɔnni
Plastiki minanw be baarakɛcogo ni cɛɲa fara ɲɔgɔn kan, o la, a be sannikɛlaw ka lɔnniya yiriwa:
Nɔgɔman-ka-dayɛlɛ fɛnw be dumunikɛlaw ka nɔgɔya;
Fɛɛnw maracogo labɛnnin lo ani u labɛnnin lo, o be saniyako ni ɲumanya cikan di;
Fɛɛn minw be kɛ ni baarakɛlaw ye, u be dɛmɛ don ka lannaya sabati ani ka dɔ fara sanniw ka lannaya kan;
Ni jagokɛlaw be lɔnniya ɲumanw ni baarakɛcogo ɲumanw yiriwa, u be se ka dusu don mɔgɔw la u ka segi ka sanni kɛ ani ka jɛnɲɔgɔnya janw sigi ni sannikɛlaw ye wagatijan kɔnɔ.
Dumuni sabatili ani musaka-nafa
Minɛnw ka baarakɛcogo ɲuman
Bi bi la, nɛgɛdaga dilan cogo b’a sinsin minɛnw baara dɔgɔyali kan k’a sɔrɔ a lɔcogo ka ɲi. A nafa dɔw ye:
Ka dɔ bɔ fɛnɲɛnamafagalanw dumuni na i n’a fɔ poliporopileni walima PET;
Ka bolifɛnw girinya dɔgɔya, o la, bolifɛnw ka fanga ni taji minni be dɔgɔya;
Ka fɛnw dilanni musakaw dɔgɔya k’a sɔrɔ a ma fɛnw latanga;
Minɛnw baarakɛcogo ɲuman be baara laɲiniw ni sigida kunkanbaara bɛn, o be baarakɛyɔrɔw dɛmɛ ka dɔ bɔ nɔgɔw la ani k’u ka nɔɔ dɔgɔya laminiko kan.
Sugandili minw be se ka lakuraya
Plastiki paleti caaman be se ka labɛn kokura wala u be dilan ni fɛɛn dɔw ye minw be se ka labɛn kokura, o la, u be laminikogo kɛcogow dɛmɛ:
Ka sɔrɔko yɛlɛmayɛlɛmalen sabati ni nɔgɔw dɔgɔyali ye nɔgɔw bilayɔrɔw la;
Ka se ka baara kɛ tugun ni post-dumunifɛnw ye walima post-industri minanw ye;
Ka dumunikɛlaw ni sariyaw ka laɲiniw dafa ka ɲɛsin fɛnw marali ma minw be se ka to sen na;
Dilancogo min be se ka lakuraya, o be baarakɛyɔrɔw dɛmɛ k’u ka laɲinitaw dafa ani k’a yira k’u be laminiko ɲɛnabɔ.
Musakaw marali
Plastiki paletiw be sɔrɔko nafa nunu di:
Ka fɛɛnw tiɲɛni n’u tiɲɛni dɔgɔya bolifɛnw n’u maratuma na;
A minɛcogo nɔgɔman n’a labɛncogo be dɔ bɔ baarakɛlaw ka baara la;
Paleti minw ka nɔgɔ ani u be bɛn ɲɔgɔn ma, u be baara ni bolifɛnw musakaw dɔgɔya.
Kuma laban
Bi dumunifɛnw labɛncogo ka nɛgɛdagaw bele ye sinsinnan ye, u be latanga, u latangacogo, u saniyako, u ka cɛɲa, u ka baarakɛcogo ɲuman ani u ka baarakɛcogo ɲuman fara ɲɔgɔn kan. A ka baarakɛcogo caman b’a to a ka di dumunifeerelaw, feerekɛlaw ani baarakɛlaw ye minw be dumunifɛnw ladoncogo fɛɛrɛw ɲinina minw be se ka la a la, u sɔngɔ ka dɔgɔ ani u tɛ lamini nagasi.
Jagokɛlaw minw be nɛgɛdaga ɲumanw ɲinina ani u be se ka to sen na, YINLING be fɛɛn caaman di minw labɛnna walisa ka dumunifɛnw maracogo sifa caaman wasa. U ka fɛn minw dilanna ni hakiliman ye, u b’a to dumuni be to kɛnɛma, a be to ka mɔgɔw ɲɛɛ sama ani a be mɔgɔ ɲɛɛ sama, k’a sɔrɔ u be baara kɛcogo fisaya ani ka lamini sabati. N’u be jɛn ni baarakɛyɔrɔ ye, jagokɛlaw be se ka fɛɛrɛ dɔw sɔrɔ minw be se ka mɔgɔw ka minanw ladon ka ɲɛ, ka dɔ bɔ nɔgɔw la ani ka tɔgɔba sɔrɔ sugu dɔ la min be mɔgɔw latanga ka taga lamini ma.
Ɲiningali
Dumuni sifa jumanw lo be se ka don nɛgɛdaga kɔnɔ?
Fɛɛn kuraw, buruw, dumuni labɛnninw-ka-dumu, nɔnɔfɛnw, baji kɔnɔfɛnw, negelafɛnw, ani dumuni labɛnninw.
Cogo di nɛgɛdagaw be dumuni mara cogo di?
Ni farigoloɲɛnagwɛ, jimanya kɔlɔsili, fiɲɛbɔyɔrɔ, ani nɛnɛ jɔlɔkɔ bɛnbaliya faralen ɲɔgɔn kan.
Yala nɛgɛdagaw saniyanin lo ani u be se ka kɛ dumunifɛnw ye wa?
Ɔnhɔn, u b’a to mɔgɔw tɛ se ka ɲɔgɔn sɔrɔ, u be dɔ bɔ banakisɛ doncogo la ani u be dumunifɛnw latanga sariyaw labato.
Yala plastiki be se ka kɛ ni tagamasiɲɛw ye wa?
Ɔnhɔn, u be se ka sɛbɛri kɛ ni tagamasiɲɛw, sɛbɛriw, sɛbɛri gwɛninw ani kulɛriw ye walisa ka jagokɛcogo fisaya.
Yala nɛgɛdagaw be lamini nagasi wa?
Dilancogo minw be se ka labɛn kokura wala minw dilanna ni minanw ye minw be se ka labɛn kokura, u be se ka dɔ bɔ nɔgɔ ni minanw minɛli la, o min be yiriwali sabatili dɛmɛ.
Nafa jumanw lo be sɔrɔ nɛgɛdagaw ka baarakɛcogo la?
Fɛɛn minw be se ka ɲɔgɔn lajɛn, u ka nɔgɔ ani u be bɛn ɲɔgɔn ma, o be baara kɛcogo, u maracogo ani u ka minanw maracogo fisaya ani ka dɔ bɔ u ka tiɲɛni na.
Yala manakɔfuru be se ka dɛmɛ don ka dɔ bɔ minanw sɔngɔ la wa?
Ɔnhɔn, n’an be baara musakaw dɔgɔya, ka fɛɛnw tiɲɛni dɔgɔya, ka dɔ bɔ nɔgɔw la ani ka bolifɛnw ka baarakɛcogo fisaya.
